Franciszek Karpiński

Powrót z Warszawy na wieś

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Powrót z Warszawy na wieś

Otóż mój dom ubogi, też lepione ściany, 

Też okna różnofarbne¹, piec niepolewany, 

I niska strzecha moja!.. Wszystko tak jak było, 

Tylko się ku starości więcej pochyliło! 

Szczęśliwy! kto na małym udziale przebywa, 

Spokojny siadł przy stole wiejskiego warzywa; 

Z swej obory ma mięso, z ogrodu jarzynę, 

Z domu napój i wierną przy boku drużynę. 

Obym ja był tak dawniej myślił², oszukany! 

I w ukrytym gdzie kącie żył raczej nieznany; 

Gdyby o mnie w powiecie nawet nie wspomniano; 

I tylko mię sąsiadem dobrym nazywano! 

Bym się żywił z krwawego rąk moich wyrobku, 

Żył na świecie bez wieści, umarł bez nagrobku, 

Com zyskał, że rzuciwszy ubogie zagrody, 

Chciałem nieopatrzony³ płynąć przeciw wody? 

I widząc na me oczy, jak drudzy tonęli, 

Jam sobie myślił:... „Oni płynąć nie umieli”. 

Com zyskał na wysokie pańskie pnąc się progi, 

Gdzie po śliskich ich stopniach, obrażając nogi, 

Nic się z moim lepszego nie zrobiło stanem, 

Prócz marnego wspomnienia, że gadałem z panem. 

Kiedy mię ojciec stary żegnał przy swym zgonie: 

„Idź — mówił — synu, na świat; w jakiej będziesz stronie, 

Pamiętaj, że na prawdzie nikt nigdy nie traci: 

Zostawiam cię ubogim, prawda cię wzbogaci”. 

Słuchałem cię, ojcze mój, goszcząc między pany; 

Takem pisał lub mówił, jak był przekonany. 

Nie brałem sobie za cel ludzkie głosić winy, 

A jeślim kogo chwalił, nigdy bez przyczyny, 

Cóżem zyskał pochlebstwem nie służąc nikomu? 

Otom wrócił uboższym, niż wyjechał z domu. 

Nie przeto⁴, święta Cnoto, porzucić cię trzeba⁵, 

Że wieku dzisiejszego nic nie dajesz chleba, 

Choćby mi jeszcze wolniej miało szczęście pociec, 

Bo i z prawdą pięknie jest, i tak kazał ojciec. 

Trzeba wyznać, jak było, że mi coś dawano, 

Ale wszystkie godziny życia kupić chciano, 

Żebym wieczny niewolnik nosił jarzmo czyje, 

Żył cały komuś, a sam zapomniał, że żyję; 

A wreszcie mi nadzieją szafowano szczodrze. 

Nikomum źle nie robił, ani mnie nikt dobrze. 

Nadziejo! czyż ja ciebie w złotej chciał mieć szacie, 

Żeby oczy pospólstwo obracało na cię? 

Żebym słynął majątkiem? drugiemi pomiatał? 

Nie o tom ja pod drzwiami Fortuny kołatał. 

Jedna wioska do śmierci, jeden dom wygodny, 

Gdzie bym jadł nie z wymysłem⁶, ale wstał niegłodny; 

Gdzie bym się nie usuwał nikomu do zgonu, 

Swym pługiem zoranego pilnował zagonu; 

Spokojnym będąc na tem, co stan mierny niesie, 

Stałbym sobie na dole, niech kto inny pnie się. 

W tym zamiarze praca mię całe życie tłoczy; 

Nad książkami straciłem i zdrowie, i oczy: 

Nad książkami, które ja, co gębie odjąłem, 

Może zbytecznym na mnie nakładem ściągnąłem. 

Cóż mi książki oddały? Jak niewierna niwa, 

Co zgubiła nadzieję rolnikowi żniwa; 

Po wieku mego wiosny niewróconej szkodzie, 

Nachylony ku zimie, zostałem o głodzie. 

Za lat Symonidesów albo Kochanowskich, 

Może znalazłbym sobie Zamoyskich, Myszkowskich, 

Przy których bym wygodnie wieku mego użył, 

I pismem pożytecznem narodowi służył. 

Dziś zabierz mi kto księgi, ten sprzęt nieszczęśliwy, 

Do których mię przywiązał nałóg uporczywy; 

I co mi będzie lepiej w ubóstwie usłużne, 

Zamieniaj na motyki i żelaza płużne. 

Porzucę nad pismami myśli kłopotliwe; 

A serce niech mi tylko zostanie dotkliwe⁷, 

Żebym się mógł nad losem biedniejszych litować, 

I przy pracy miał sposób bliźniego ratować. 

Mario! siostro moja! jakżeś się kwapiła⁸!... 

Prawieś wraz z mym powrotem i ty tu przybyła! 

Czego, stojąc w tym kącie z twarzą wyniszczoną, 

Otoczona dziatkami, nieszczęśliwa żono, 

Poglądasz mi na ręce, rychło⁹ jakim datkiem, 

Wesprę cię, już goniącą majątku ostatkiem. 

Nędza was jak popadła, tak statecznie¹⁰ gniecie. 

I tyś także, jak widzę, prawdą szła na świecie. 

Opłakana rodzino! Wy myślicie ślepi: 

«On był między panami i nam będzie lepiej». 

Byłem i byłbym pewnie panom na coś zdatny; 

To wiem, a tego nie wiem, za com niepopłatny. 

Stało się! nie mam swojej, kopmy cudzą grzędę. 

Podeprzeć tę lepiankę! jeszcze w niej przebędę! 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. różnofarbny — wielobarwny, kolorowy. [przypis edytorski]

2. myślił (daw. forma 3 os. lp cz. przesz. rodz. m.) — myślał. [przypis edytorski]

3. nieopatrzony — niezabezpieczony, nieprzygotowany. [przypis edytorski]

4. przeto — zatem, więc. [przypis edytorski]

5. Nie przeto, święta Cnoto, porzucić cię trzeba — w zdaniu tym występuje szyk przestawny, możnaby je zapisać również tak: „Nie trzeba przeto porzucić cię, święta Cnoto”. [przypis edytorski]

6. z wymysłem — wymyślnie, wykwintnie. [przypis edytorski]

7. serce (...) dotkliwe — czułe, wrażliwe serce. [przypis edytorski]

8. kwapić się — spieszyć się. [przypis edytorski]

9. rychło — szybko. [przypis edytorski]

10. statecznie — stale, niezmiennie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/powrot-z-warszawy-na-wies

Tekst opracowany na podstawie: Franciszek Karpiński, Sielanki, T. H. Nasierowski, Druk. "Przemysłowa", Warszawa 1892

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-04-10.